3 - 7 Yaş Okul Öncesi Dönem (23.02.2011)

Bu dönemde düşünceler ve davranışlar birbirleriyle içi içe geçmiştir. Gittikçe daha iyi konuşur, kendini anlatır, ufak problemlerini çözer. Düşünceleri, zihinsel işlevleri tam olmadığı için sezgiseldir. Piaget'ye göre bu dönemde " benmerkezcilerdir ". Zaman - sayı - mekan kavramları, neden - sonuç ilişkilerini kavrama tam gelişmemiştir. Karalama ve çizim yaparlar. 3 yaşında çizdikleri az biraz resim izlenimi verebilir. Okul öncesi çocuklar resmin gerçekçi olmasına aldırmazlar; üç bacaklı bir insan çizebilirler. İlkokul yıllarında ancak kağıdı doğru kullanıp gerçekliğe önem verirler.

Bu dönemde düşünceler ve davranışlar birbirleriyle içi içe geçmiştir. Gittikçe daha iyi konuşur, kendini anlatır, ufak problemlerini çözer. Düşünceleri, zihinsel işlevleri tam olmadığı için sezgiseldir. Piaget'ye göre bu dönemde " benmerkezcilerdir ". Zaman - sayı - mekan kavramları, neden - sonuç ilişkilerini kavrama tam gelişmemiştir. Karalama ve çizim yaparlar. 3 yaşında çizdikleri az biraz resim izlenimi verebilir. Okul öncesi çocuklar resmin gerçekçi olmasına aldırmazlar; üç bacaklı bir insan çizebilirler. İlkokul yıllarında ancak kağıdı doğru kullanıp gerçekliğe önem verirler.

Çocuğun anne babası ve kardeşleri ve yaşıtlarıyla etkileşimi yaşam boyu onun sosyalleşmesinin temellerini oluşturur. Bu yaşta denetim - özerklik ve kabul - red boyutları önemlidir.
Annenin çocuğu sıkı denetimi, çocukta ketlenme, utanma ve bağımlılık yaratır. Yaşıtlarıyla ilişki kuramakta güçlük çeker çünkü bebeksi kalmıştır. Anne denetiminin az olması veya olmaması çocukta ani, fevri davranışlara yol açar. Çocuk sınırsız davranışlar ortaya koyar, sınırlarını çizemez ve yaşıtları arasında kabul görmez. Kabul - red boyutunda ise çocuğa yakın davranma, sevgi gösterme, çocuğun benlik saygısında artışa neden olur. Baumrind, 3 ana - baba davranışı saptamıştır :
1- Otoriter
2- Demokratik
3- İzin verici
Otoriter ve izin verici bir tutumla yetişen çocuklarda olumsuz davranışlar daha sık görülür. Sosyal olarak etkisiz, kendine güvenmeyen, saldırgan, kaba, kendini kontrol etmede zayıf, söz dinlemeyen, bağımlı, negatif duygu durumlu çocuklar yetişir.
Demokratik yetişen çocuklarda kendine güven, kendine saygısı yüksek, arkadaş canlısı, uyumlu, sıcak davranışlar gösterirler.
Freud'a göre Fallik dönem de içgüdüsel enerji ( Libido ) genital bölgede yoğunlaşır ve cinsel merak artar. Kendi cinsiyeti ve karşı cinsiyetin arasındaki farkları çocuk kavrar ve karşı cinsten ebeveynine ilgi duyar. Kendi cinsinden olanlara ise öfke ve kıskançlık gösterirler. İsteklerinin kabul edilmezliğini gören çocuklar, cezalandırılacakları korkusuyla knedi cinslerinden ebeveynleriyle özdeşim kurmaya yönelirler. Erkson'a göre okul öncesi dönemdeki temel çatışma girişimciliğe karşı suçluluktur. Çocuklar 3 - 7 yaşları arasında çeşitli oyunları planlar, başlatır ve kendi güçlerini sınarlar. Çocuğun girişimciliği ve soru sorması engellenir, alay edilirse, suçluluk duygusu gelişir.
Okul öncesi dönemde kardeş doğmuşsa, annenin zamanını alan bebeğe düşmanlık duyulabilir. Çocuk bunu anneye çevirerek altını ıslatma, parmak emme gibi gerileyici davranışlar gösterebilir.
Kardeşlerle oynama, ilgi, anlayış, sevgi ilişkileri çocuğun sosyalleşme sürecinde önemlidir. Kardeşler arası iyi ilişkiler, yapıcı rekabet, ileride iş yaşamında etken olacaktır.
Çocuklar okul öncesi daha saldırgan olurlar. Ama 2 yaştan itibaren empati geliştirerek, başka çocukları anlamaya başlarlar. Yine 2 yaşından sonra mastürbasyon başlayabilir. Bu yönde çocuğu cezalandırma, ileride kaygı ve suçluluk duyguları oluşturur. Okul öncesi yıllarda model alma ile kendi cinsiyet rollerini pekiştirirler.
Günümüzde pek çok çocuk çalışan anneleri nedeniyle yuvalara gitmektedir. Yuvaların kaliteleri, kurumdaki oyun araç ve gereçleri, bakıcı - çocuk oranı, bakıcıların eğitimi, etkileşim, yuvanın fiziksel özellikleri gibi unsurlar 0 - 7 yaş çocuklar için büyük önem kazanmıştır.
Karşıt olma - karşı gelme bozukluğunun temel özelliği en az 6 ay süreyle büyüklere yönelik tekrarlayan, olumsuz karşı gelme, itaatsizlik, düşmanca davranış biçimidir. DSM 4'te tanı özellikleri aşağıdaki şekilde verilmiştir.
1 - Sık sık hiddetlenme huysuzlaşma
2 - Sık sık büyükleriyle tartışmaya girme
3 - Büyüklerin isteklerine ya da kurallarına uymaya çoğu zaman karşı gelme veya reddetme.
4 - Çoğu kez isteyerek başkalarını kızdıran şeyler yapma.
5 - Kendi yaramazlıkları için çoğu kez başkalarını suçlama
6 - Çoğu kez alınganlık, çabuk darılma ya da başkalarınca kolay kızdırılma.
7 - Çoğu kez kızgın, gücenik ve içerlemiş
8 - Çoğu zaman kinci ve intikam almak isteme
Olumsuz tutum ve karşı gelme davranışları sürekli bir dikbaşlılık, yönlendirmelere direnç gösterme, uyumsuzluk, isteksizlik, erişkinler ve arkadaşları ile bir türlü uzlaşamama biçimindedir. Ayrıca sürekli sınırların zorlanması, sorumlulukların önemsenmemesi, tartışma, kavga ya da başkalarını suçlamayla kendini gösterir. Düşmanca duyguları ya sözel olarak saldırganlıkla ya da insanı rahatsız edecek biçimdedir. Bu bozukluk daha çok ev ortamında görülür. Okulda ya da toplumda gözlenmeyebilir. Belirtiler tipik olarak kişinin yakından tanıdığı erişkinler ya da arkadaşlarla olan ilişkilerde ortaya çıkar. Bu kişiler yersiz istek ve haksız tutumlarını ayrıca savunurlar.

EŞLİK EDEN BOZUKLUKLAR

Bu bozukluk yaşa ve yaptığı işlere göre değişkenlik gösterir. Okul öncesi erkek çocukta huysuzluk, büyük tepki verme, sakinleştirilememe ve aşırı hareketlilik ile görülür. Okul yıllarında düşük benlik saygısı, değişken duygudurum, engellenmeye tolerans eksikliği, küfür etme, alkol - tütün ve yasa dışı ilaçların erken kullanımı görülebilir. Anne - baba, öğretmen, arkadaşlarla çatışma vardır. Çocuk ile anne - babanın arasınad olumsuz olarak artarak giden bir kısır döngü oluşur.
Bu bozukluk, sık sık bakım verenlerin değiştiği, sert, tutarsız ya da ihmal eden aile çocuklarında görülür. Dikkat eksikliği , öğrenme bozukluğu ve güçlüğü, hiperaktivite bozukluğu ile birlikte görülebilir. ( Bakınız davranış bozuklukları )
Ergenlik öncesi erkek çocuklarda ergenlik sonrası eşit olarak kız çocuklarında görülür. Toplumda oranı % 2 - 16 arası görülür.

GİDİŞ

Genelde 8 yaşından öce ortaya çıkar ve ergenlik döneminden sonra gözlenmez. Devam ederse davranış bozukluğuna dönüşür.
Karşıt Olma - Karşı Gelme Bozukluğu, anne - babadan en az birinde Duydurum Bozukluğu, Davranış Bozukluğu, Karşıt Olma - Karşı Gelme Bozukluğu, Dikkat Eksikliği, Antisosyal Kişilik Bozukluğu ya da uyuşturucu madde kullanımı ve depresyon varsa daha sık görülür.

Aşağıda verdiğimiz kontrol listesini kullanarak, 0-3 yaş arası çocuklarda, en az 10 tanesini saptarsanız, bir uzmandan yardım alarak güçlükleri aşabilirsiniz. Ne kadar erken davranırsanız, çözüme ulaşmak o kadar hızlı olacaktır.

1 - Aşırı izolasyon (kendini çevreden ayırma).
2 - Kucağa alınmayı beklememe.
3 - Ağrıya hassas olmama.
4 - Göz temasından kaçınma.
5 - Değişiklikten kaçınma.
a)Objelerin yeri bakımından.
b)Davranış karakteristikleri bakımından.
6 - Cansız objelere insandan daha çok ilgi gösterme.
7 - Aynı hareketleri ardarda yapma (stereotipi).
8 - Konuşma güçlüğü ve gecikmesi (başka hiçbir sebep yokken).
9 - Ani veya gecikmeli ekolali.
10- Cümle içinde kelimeleri yanlış yerlere koyma.
11- Stereotipik beden hareketleri (el çırpma, sallanma).
12- Bilerek kendini yaralama, kafa vurma.
13- Sebepsiz yere gülme, gülümseme, ağlama.
14- Normal zeka belirtisi gösterme.
15- Ruhsal gerilemeyi takip eden kısa süreli iyileşme dönemleri.
16- Normal motor (hareket) gelişim.
17- Duygusal olmayan bağlanma.
18- Diğer çocuklarla ilişkide güçlük.
19- Uyaranlara (ses, ışık)anormal cevaplar.
20- Konuşulanları anlamıyor izlenimi vermek.
21- İnsanları obje veya alet gibi kullanmak.
22- Beslenme uyku ve yemekte problemler.
23- Aşırı korku ve korkusuzluk.
24- Güçlü hafıza, müzik, okuma gibi özel veya garip yetenekler göstermek.
25- Aşırı veya az hareketlilik.
26- Ciddi ve hüzünlü bir yüz görünümü.
27- Aşırı negativizm (diğer çocukları taklit edememe).
28- Kısa bir dikkat süresi.