Özgüven:“Saldırganlığa ya da ezikliğe başvurmadan düşünce ve isteklerini olduğu gibi ifade edebilme,kendini değerlendirerek,kendine yönelik iyi duygular geliştirme,kendini değerli,yeterli,başarılı bulma;hayal kırıklıklarına,yetersizliklerine toleranslı ve kendisiyle barışık olabilme”haline denir.

Özgüvenin temeli esas ilk çocukluk(0-6 yaş)döneminde atılmakla birlikte gelişimi orta çocukluk(6-12 yaş) ve ergenlik(12-18 yaş)dönemlerinde hız kazanmaktadır.Bu dönemlerdeki sorunlar bireyde,olumsuz benlik kavramına neden olmaktadır.Bu dönemlerdeki gelişim görevlerinin tamamlanması özgüvenin sağlıklı bir şekilde gelişmesini sağlamaktadır.(5)

Özgüven eksikliği bir çok etkene bağlıdır.Yukarıda da belirtildiği gibi gelişim görevlerini başarıyla tamamlayamamanın yanında oluşturduğu olumsuz benlik kavramı,anne-baba tutumları,sosyo-ekonomik düzey(SED),eğitim düzeyi,kültürel farklılıklar etkilidir.

“Özgüven”ve “özsaygı” kavramları iç içe kavramlardır.Bazı kaynaklarda(1) özgüven ve özsaygı kavramları birbirlerinin yerlerine kullanıldığı da görülmektedir.Özgüven gibi özsaygı da ilk çocukluk döneminde yerleşmektedir.Çocukta özsaygıyı geliştirmenin çeşitli yolları vardır.Bunları 20 ayrı kategoriye ayırırsak eğer,şöyle ifade edebiliriz(2)
1)Şartsız sevgi göstermek
2)Sinirli olmanızdan sorumlu olduğunu belirtmek
3)Açık isteklerde bulunmak
4)Dinlemeyi öğrenmek
5)Çocuğun duygularını ciddiye almak
6)Çocuğun varlığını kabul etmek
7)Değerlendirecek günlük bir şey bulmak
8)Çocukla yalnız vakit geçirmek
9)Çocuğun bazı şeyleri kendisinin yapmasına izin vermek
10)Çocuğun özel eşyalarına saygı göstermek
11)Düşüncelerine saygı göstermek
12)Çocuğun yeteneklerini kabul etmek
13)Çocuğun tercihlerine saygı göstermek
14)Çocuklara önemli olanın vücutları olmadığını öğretmek
15)Çocuk içine kapanıksa yardım etmek
16)Sevgiyi fiziksel olarak ifade etmek
17)Çocukla göz seviyesinde konuşmak
18)Çelişkili mesajlar vermekten sakınmak
19)Duygularınızı çocukla paylaşmak
20)Her çocuğun tek olduğu üzerine odaklanmak

Görüldüğü üzere özgüven ile özsaygı arasında doğru bir orantı vardır.Özsaygısı yüksek bir insanın özgüveni de yüksektir.Düşük kendine saygı ile birlikte görülen kişilik özellikleri;kendini yetersiz,önemsiz bulma,durumunu düzeltmek için gerekli güçten yoksun hissetme(Wylie,1961;akt.Onur, 1984)Günlük yaşamda karşılaşılan endişe duygularını kontrol altına alamama (Rogers,1954;akt.Onur,1984) içine kapanık,ürkek(Coopersimith,1967;akt.Onur,1984) olarak belirtilebilmektedir.

Yüksek kendine saygı olarak görülen kişilik özelliği ise;rahat,esnek,yeni düşüncelere açık olma(Mcguire,1968;akt.Onur,1984)aktif,girişken,araştırmacı(Leonard1973;akt.Onur,1989) olmak olarak belirtilmektedir.


Dönmez(1985)tarafından yapılan bir araştırmaya göre demokratik ailelerden geldiklerini belirten üniversite öğrencilerinin kendine saygıları(özgüvenleri)otoriter ailelerden geldiklerini belirten üniversite öğrencilerinin kendilerine saygılarına göre daha yüksektir.(1)

Olumsuz benlik kavramını etkisiz hala getirebilmenin de en etkili yolu çocuğa başarı sağlayacağı işlere ve öğrenme yaşantılarına katmaktır.Felker(1974) çocukta,benlik saygısını geliştirmede yararlı olacağına inanılan 5 adım önermiştir;(1)Çocuk için önemli olan yetişkinler, kendi kendilerini övmelidirler.(2)Çocukların,kendi davranışlarını gerçekçi
değerlendirmelidirler.(3)Çocukların,mantıksal hedefler oluşturmaları gerekir.(4)Çocukların kendilerini övmeleri gerekir.(5)Çocukların başkalarını övmeleri gerekir.

Yapılan bir başka literatür taramasında ise(4)Lindenfield,özgüven kavramını iki farklı boyutta ele almıştır.İç özgüven ve dış özgüven.

İç özgüvene sağlam insanlarda şu çok önemli dört özellik bulunur.Bunlar;
*Kendini sevme
*Kendini tanıma
*Kendine açık hedefler koyma
*Pozitif düşünme
Dış özgüvene sahip bir insanda bulunması gereken özellikler ise;
*İletişim
*Kendini ifade edebilme
*Kendini ortaya koyabilme
*Duygularını kontrol edebilme, olarak sıralanmıştır

Sonuç olarak, özgüven bütün bir kavramdır.Özsaygı,olumlu benlik imajı(öz kavramı),kendini-kabul gibi alt boyutlarından ayıramayız.Bunların uyumlu bir şekilde birleşmesi bireyde yüksek özgüveni oluşturur.Özgüven eksikliği bireyde uyum zorluğuna,sosyal ilişkilerinde sıkıntıya,kendini değersiz görmeye ve olumsuz benlik saygısına neden olmaktadır.Bu da bireyin etkili yaşayamamasına,hayattan yeterince haz alamamasına ve kendisiyle barışık olamamasına yol açar.Onun için şu bilinmelidir ki bu yolda en büyük görev anne-babaya yani ebeveyne düşmektedir.Bize göre anne-babaların çocuk yetiştirmekteki asıl amacı şu olmalıdır;bireyin suçluluk,yetersizlik,beğenme ve öğünme duygularına kapılmadan,kendini bütün olumlu ve olumsuz yönleriyle kabul etmesini sağlamak olmalıdır.Ailelerin benimsedikleri tutumlar ölçüsünde(demokratik,otoriter,aşırı koruyucu vs.) çocuk kendine bir ayna oluşturur ve hayatı boyunca kendini hep bu aynada görmeye devam eder.


Yararlanılan kaynaklar:
1)Uludağ Üniversitesi,Eğitim Fakültesi Dergisi cilt:XII,Sayı:1 1999*
2)Kahn,Ellie(1990)20 Ways To Make Your Kid Feel Greaat,Parants,Vol:65,No:6 94-98,194-195 Çeviren ve düzenleyen:Yard.Doç.Çağatay DİNÇER**
3)Acar-Mc.Whirter,Çocukla İletişim
4)Lindenfield,Gael Kendine Güvenen Çocuk Yetiştirme
5)Bacanlı,Hasan, Eğitim Psikolojisi
Yaşar DİLBER
Erzurum 3 Temmuz Lisesi